Verandering & weerstand

verandering curve “Nergens is zoveel over geschreven als over verandering. Bij het googelen van dit woord zie ik niet minder dan een slordige 3.530.000 hits, terwijl na het googelen van  “stilstand”, er slechts 436.000 hits verschijnen, slechts één op de 8. En niet de meest inspirerende bovendien. Geen wonder: zonder verandering geen leven, geen groei, geen ontwikkeling. Het enige wat we zeker weten is dat alles voortdurend verandert. Waarom hebben er dan zoveel mensen moeite mee?”

Zo begint de tekst van mijn Nieuwsbrief, die ook in het teken van verandering is geschreven. Als ik de “Big Five” mag geloven zijn er grofweg twee manieren om met veranderingen om te gaan: je staat er open voor, of je doet dat niet. Dit gegeven is volgens de Big Five (ontwikkeld door Bateson: basis- persoonlijkheidskenmerken) bij ieder individu al dan niet in meerdere mate aanwezig. En inderdaad, als je bij een reorganisatie goed luistert en om je heen kijkt, kan je de reacties grofweg onderbrengen in: primair kansen zien of primair belemmeringen zien. Logisch dus om te veronderstellen dat professionele veranderaars meer baat hebben bij diegenen die de verandering toejuichen en minder blij zijn met de weerstand ertegen. De vraag rijst: is dit wel terecht? Wellicht maakt het de verandering gemakkelijker als er voornamelijk geluisterd wordt naar de medestanders. Mijn opvatting is, dat wanneer de tegenstanders serieus genomen worden, zij kunnen veranderen in krachtige medestanders, misschien wel krachtiger dan degenen die van het begin af al vóór waren. Waarom?

 

Als je Obama heet en je weet de Teaparty aan je kant te krijgen, wat doet dan de middenmoot? Precies! Je moet wel van zeer goede huize komen om dan nog tegen te zijn als je uit de vuurlinie wil blijven. Maar eerst eens kijken naar weerstand op zichzelf. Wat is dat eigenlijk? Globaal is weerstand terug te brengen tot oplopende mate van heftigheid: van praktische bezwaren via verschil in waarden en opvattingen naar onderliggende angst. En uiteindelijk blijkt alles terug te voeren op een of andere vorm van angst. Op het eerste niveau wordt vaak de WIIFM- vraag gesteld (“what ’s in  it for me?”) met daaraan gekoppeld: hoe wordt dit opgelost? Zodra daar een bevredigend antwoord komt, is die weerstand verdwenen. Tenzij de vraag stond voor een onderliggende angst, waar men minder gemakkelijk ruimte aan geeft. Bij de tweede vorm van weerstand kan de vraag rijzen: “Voel ik me hier nog wel thuis?”. Vaak wordt deze vorm op inhoudelijk niveau uitgevochten terwijl er een angst onder ligt waarbij men bang is dat anderen het voor het zeggen gaan krijgen. En dan is er altijd een groep, die zich niet op de voorgrond stelt, maar in stilte afwacht en hoopt dat de storm zal overwaaien. Ook hierbij speelt vaak angst een rol. Onderschat deze groep niet, zij kunnen in tweede instantie verandering  flink blokkeren. Kortom: het gaat erom de vorm van angst te ontdekken die voor weerstand zorgt, deze boven tafel te krijgen en hierover openlijk de discussie aangaan. Belangrijk is hierbij dat de veranderaar hiervoor tijd en aandacht heeft, zeker geen vanzelfsprekend gegeven. Veranderaars, die het nieuwe perspectief helder voor zich hebben gezien, hebben vaak (teveel) haast om er te komen en vergeten dat het “voetvolk” dat wat dichter bij de aarde leeft ook anders met de werkelijkheid omgaat. Een flink afbreukrisico, want iedereen moet mee en niet alleen te top.

Het is vaak wonderbaarlijk te zien hoeveel effect het heeft wanneer er aandacht is voor twijfel en weerstand bij verandering. Zelfs de minste vorm van investering hierin in tijd en aandacht kan enorme positieve effecten geven. Waarom? Mensen voelen zich gezien en krijgen erkenning, basisvoorwaarden om ergens betrokken bij te zijn. Sterker nog: dit staat vaak volkomen los van de vraag of de bezwaren op zichzelf wel worden opgelost. Vaak neemt het vertrouwen door enkel en alleen erkenning voor de weerstand al enorm toe. Als ik weet dat er écht naar mij geluisterd wordt, weeg ik mijn woorden. Daardoor verdwijnt de botte afwijzing en ontstaat een genuanceerde discussie. En daarin vindt men elkaar. Te positief gesteld? Absoluut niet! Overwin uw eigen weerstand tegen de weerstand van ander en investeer erin. Het gaat u veel medestanders opleveren.

Anna Cohen Stuart/ 0657593535